Woorden doen ertoe: een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector
Taal speelt in een museum een belangrijke rol in het overbrengen van een boodschap van kunstwerken en objecten. In de beschrijvingen van museumstukken en hun makers kun je woordkeuzes maken die inclusiviteit bevorderen.
Voor wie en waarom deze gids?
Deze taalgids biedt handvatten voor werknemers in de museumsector om beter geïnformeerde keuzes te maken bij het kiezen van woorden bij het schrijven van museumteksten. De taalgids moedigt bewustzijn aan en geeft de onderliggende betekenis van bepaalde woorden. Houd er rekening mee dat inclusieve taal altijd in ontwikkeling is: wat in deze taalgids wordt geadviseerd kan in de toekomst weer anders zijn.
In de taalgids
Aan de hand van de volgende uitgelichte boodschappen lichten verschillende auteurs toe hoe woordkeuze een rol speelt in het (re)produceren van ongelijkheid.
Woorden en normen over taalgebruik veranderen voortdurend. Als je een inclusief museum wil zijn moet je je bewust worden hoe en waarom deze veranderingen plaatsvinden.
Aandacht voor woorden betekent dat je erkent dat de taal die we gebruiken eraan bijdraagt dat groepen zich verbonden voelen met de samenleving. Dit is dus een strijd om representatie, herkenning en respect.
Men voelt een druk om labels die historische opvattingen over stam en ras weergeven, te behouden. Wanneer je structureel racisme tegen wil gaan door het (her)labelen van stukken, moet je als museum breder reflecteren op hoe jouw museum kennis produceert en ordent.
Stel jezelf de vraag: verteken of verdraai ik de geschiedenis als ik gevoelige of denigrerende woorden ‘verberg’, of getuigt het juist van respect tegenover de mensen die ik beweer te representeren?
Buitensluiten doe je niet altijd expliciet of bewust; het zit soms verborgen in je dagelijks taalgebruik en kan ontstaan als je je eigen perspectief als vanzelfsprekend beschouwt.
Woorden hebben een gebruiksgeschiedenis die ze met zich meedragen en die betekenis kan veranderen, buiten onze wil om. Taal valt niet zomaar ‘op te ruimen’: je moet zelf ook de wereldbeelden die woorden uitdrukken blootleggen.
Soms krijgen woorden die neutraal lijken een negatieve lading. Ongemerkt bevatten zij onuitgesproken en buitensluitende normen en aannames.
Erkennen dat er categorieën bestaan die bepaalde mensen in de samenleving buitensluiten zou een eerst uitgangspunt van jouw museum kunnen zijn.
Als je zomaar het ouderwetse taalgebruik reproduceert waarmee wij mensen met een beperking hebben beschreven, loop je het risico hen te marginaliseren en ze af te schilderen als stille, passieve slachtoffers.
Wellicht is het bewust omgaan met geslacht en seksuele diversiteit misschien nog een nieuwigheid in jouw museum. Maar door dit niet te doen draag je onbewust bij aan de voortdurende marginalisering van LGBTQIA+ mensen.
Realiseer je dat tentoonstellingsteksten vaak koloniale narratieven in zich dragen. Alleen dan kun je ervoor zorgen dat deze narratieven niet gereproduceerd worden.
Vervolgens bevat de gids een lijst met mogelijk gevoelige woorden en suggesties voor inclusievere alternatieven om jouw museumteksten inclusiever te maken.
Bron: Schoonderwoerd, S., Modest, W., Rassool, C., Kunst, M., Zeefuik, S., Peeren, E., Vollebergh, A., Jones, G., Van Trigt, P., Steinbock, E. & Warsame, H. (2018). Words Matter. Nationaal Museum van Wereldculturen.