Unwanted Words biedt veilige(re) ruimte aan diverse queer verhalen

Toen Luis van diens geboorteland Mexico naar Nederland verhuisde, had hij een doel: stoppen met creëren in isolatie. Met een achtergrond in theater was Luis gewend om samen te werken, terwijl schrijven snel een eenzame kunst kan zijn. Het oorspronkelijke plan was dan ook eenvoudig: een schrijverscollectief opzetten waar queer makers elkaar konden ontmoeten en feedback konden geven. Maar toen Luis tijdens Rotterdam Pride een eerste queer poezieavond organiseerde, merkte hij dat niet alleen de optredens indruk maakten. Ook de gesprekken na afloop bleken minstens zo waardevol. “Mensen bleven hangen, deelden ervaringen en vonden herkenning bij elkaar. Toen besefte ik dat we niet alleen een podium aan het bouwen waren, maar ook een gemeenschap.”

Inmiddels organiseert Unwanted Words maandelijks open mics, hebben ze hun tweede poëziebundel gepubliceerd en bieden ze queer makers van allerlei achtergronden ruimte om zich te ontwikkelen. Daarin staat de combinatie van artistieke ontwikkeling en ontmoeting centraal: ’’Er zit zoveel talent in onze gemeenschap. Het ontbreekt niet aan makers, maar aan kansen en aan ruimtes die veilig genoeg zijn om dat talent zichtbaar te maken.”

Toegankelijkheid

Vrijwel alle activiteiten van Unwanted Words zijn gratis toegankelijk, zowel voor artiesten als voor publiek. Dat is een bewuste keuze: ‘’in deze kapitalistische samenleving is er een gebrek aan toegankelijke en betaalbare derde ruimtes; plekken buiten je woon- en werkomgeving.’’ Maar toegankelijkheid gaat verder dan alleen het financiële aspect: zo kan iedereen deelnemen aan de maandelijkse open mics, ongeacht ervaring of achtergrond. Luis: ’’We hebben regelmatig mensen op het podium die voor het eerst optreden of soms zelfs voor het eerst een gedicht hebben geschreven.’’ Juist daardoor krijgen makers die elders minder snel een podium vinden de kans om zich te ontwikkelen. Verschillende deelnemers publiceerden inmiddels eigen werk of groeiden door als performer. Luis: “inclusie gaat niet alleen over wie een podium krijgt, maar ook over wie de kans krijgt om te groeien.”

Ook wil Unwanted Words bewust ruimte maken voor verhalen die in de culturele sector nog te weinig gehoord worden. Daarbij kijkt de organisatie nadrukkelijk verder dan alleen seksuele oriëntatie of genderidentiteit. “Gewoon een LHBTQIQA+ organisatie zijn was niet genoeg. Mensen hebben nooit maar één identiteit. Intersectionaliteit laat ons de complexiteit van overlappende systemen van onderdrukking en privilege zien.” Volgens Luis herkennen veel mensen zich bovendien niet in de dominante verhalen over queer zijn die worden getoond. Door hier bewust op in te spelen ontstaat een omgeving waarin meer mensen zichzelf kunnen terugzien. “Je weet nooit wie zich in welk verhaal zal herkennen,” zegt Luis. “Juist die herkenning kan bijdragen aan zelfvertrouwen en het gevoel er niet alleen voor te staan.”

Voorbij cosmetische representatie

Toch gaat echte inclusie volgens Luis verder dan alleen zichtbare representatie: het moet ook terugkomen in de manier waarop een organisatie is ingericht. Dat is waar het volgens hem bij sommige culturele organisaties nog wel eens aan schort: “Inclusie gaat niet alleen over een project draaien tijdens Pride. Het gaat ook over wat je uitdraagt, welk beleid je hebt en wie de beslissingen neemt.” Juist deze structurele veranderingen zijn volgens hem lastig te realiseren: “ongelijkheid binnen organisaties komt voort uit grotere structurele, historische en economische systemen die niet makkelijk te veranderen zijn.”

Bovendien draaien veel D&I-initiatieven in culturele organisaties volgens Luis op onzichtbare en onbetaalde arbeid. “Veel organisaties geven aan geen capaciteit of budget te hebben voor diversiteit en inclusie, waardoor het werk terechtkomt bij vrouwen, mensen van kleur, queer personen of mensen met een beperking’’. Luis vervolgt: ‘’zij worden dan vaak gebruikt als gratis adviseurs die constant om hun mening gevraagd worden, terwijl dit zowel fysieke als emotionele arbeid vergt.”

Lerende houding en ‘getting called in’

Behalve cosmetische representatie vertelt Luis over een andere bron van frustratie rondom diversiteit en inclusie: organisaties die doen alsof ze alles al weten, terwijl het onderwerp juist een lerende houding vergt. “De werkelijkheid is complex. We hebben nooit alle antwoorden, en moeten continu reflecteren.” Fouten maken is daarbij onvermijdelijk: “De vraag is niet alleen hoe je fouten kunt voorkomen, maar vooral hoe je er als individu of organisatie mee omgaat wanneer ze aangekaart worden.”

Dat is ook waarom ze bij Unwanted Words zelf liever over een veiligere ruimte spreken, dus met ‘-re’ op het eind. Luis: “We zeggen veiliger en niet veilig, omdat we weten dat je nooit altijd voor iedereen veiligheid kunt garanderen. Daar komt meteen een ander belangrijk inzicht bij: het verschil tussen ‘calling out’ en ‘calling in’: het publiekelijk aanspreken van iemand op schadelijk gedrag of privé een kritisch gesprek aangaan. Luis benadrukt het belang van ‘getting called in’ om te kunnen blijven groeien als organisatie. Maar mensen moeten zich hier wel veilig genoeg voor voelen: ”Het is een uitkomst van de manier waarop je je verhoudt tot de mensen in je gemeenschap.” 

Samenwerken met de gemeenschap

Unwanted Words ziet zichzelf ook nadrukkelijk als onderdeel van een groter netwerk van queer, feministische en antiracistische grassroots initiatieven. Volgens Luis is die samenwerking heel belangrijk: “het is een ecosysteem van organisaties waarin we voortdurend van elkaar leren, middelen delen en elkaar ondersteunen.” Dit betekent ook dat je als culturele instelling niet alles rondom interne inclusie opnieuw hoeft te bedenken. Een succesvolle samenwerking begint volgens Luis dan ook met de vraag: ‘’wat kunnen we van jullie leren?’’ “Je moet niet vóór een gemeenschap programmeren, maar samenwerken mét hen. Dat levert de meest duurzame en relevante resultaten op.’’ En juist die verbinding is essentieel volgens Luis: ‘’het is belangrijk dat we ons vermogen om te dromen terugvinden en blijven herinneren waarom we dit doen: voor de vreugde, liefde, hoop en heling, ondanks alle strijd en uitdagingen waarmee de queer gemeenschap te maken heeft.’’

Tips voor de culturele sector

Tot slot deelt Luis nog een aantal tips voor culturele organisatie om te werken aan échte inclusie.

1. Laat zien dat je verantwoordelijkheid neemt en neem een lerende houding aan
   Stel je leerbaar en bescheiden op wanneer iemand kritiek levert. Om ervoor te zorgen dat mensen je organisatie genoeg vertrouwen om je privé ergens op aan te spreken, moet je werken aan mens-tot-mensconnectie met je publiek, personeel en partners.

2. Maak inclusie structureel onderdeel van je programma en organisatie
   Niet alleen tijdens thematische momenten zoals Pride, maar gedurende het hele jaar. Zorg ervoor dat het niet als ‘moetje’ of vinkje op een lijstje van diversiteitseisen is.

3. Niets over ons zonder ons: werk gelijkwaardig samen met bestaande gemeenschappen
   Zoek actieve samenwerking met grassroots initiatieven en erken hen als gelijkwaardige partners.

4. Bekijk diversiteit en inclusie door een intersectionele bril
   Binnen de queer gemeenschap gaat het zelden alleen maar over queer zijn. Leer over verschillende groepen binnen deze gemeenschap en welke ervaringen zij hebben.