20Hertz maakt danswereld toegankelijk voor mensen met een auditieve beperking

Artistiek leider Sharon Wesseling spreekt uit ervaring. Ze is al vanaf haar geboorte slechthorend. Dansen zelf was nooit een probleem, totdat ze op de dansacademie terechtkwam. “Muziek die te hard stond of slecht gemixt was, had een directe impact op mij,” vertelt Sharon. “Ook uitleg die werd gegeven op basis van de muziek kon ik vaak niet volgen. Het voelde alsof ik continu drie stappen harder moest lopen, terwijl ik gewoon wilde dansen.”

Ze zag dat andere dove en slechthorende dansers tegen vergelijkbare barrières opliepen. “Sommige dansers krijgen al een ‘nee’ bij audities, bijvoorbeeld omdat scholen of gezelschappen niet weten hoe ze communicatie moeten organiseren. Ze zijn bang dat het te ingewikkeld wordt.” Dat wilde Sharon veranderen: “Ik dacht, er moet een plek komen waar je gewoon kunt dansen, waar iedereen kan meedoen en waar je kunt leren van elkaar, of je nou horend bent of niet.” Zo ontstond 20Hertz, een gezelschap met een Company die professionele voorstellingen maakt én een Academy voor kinderen en volwassenen die danslessen willen volgen.

“We werken onder meer met lage basfrequenties die voelbaar zijn, lichten die knipperen om ritme en startmomenten aan te geven, en dansers die elkaar cues geven door een tik of een gebaar,” legt ze uit. “Zo ontstaat een gezamenlijke ritmische taal waarin iedereen kan meebewegen, ongeacht of je hoort of niet.” Tijdens voorstellingen wordt de muziek bovendien live gespeeld, waardoor die zich continu kan aanpassen aan de dansers en het moment. “Het is echt een wisselwerking tussen wat je ziet en wat je hoort of voelt.”

De manier van werken zorgt ook voor artistieke vernieuwingen. “Dove dansers brengen mimiek en expressie mee, horende dansers bijvoorbeeld timing. Juist doordat die werelden samenkomen, ontstaat er iets nieuws. We inspireren elkaar continu.” Volgens Sharon ligt daar de kracht van 20Hertz. "Het gaat er niet om dat de een zich aanpast aan de ander, maar dat je samen een nieuwe taal ontwikkelt. Dat maakt de dans rijker, verrassender en intenser."

Geen apart genre

Voor het publiek voelt 20Hertz in eerste instantie als een energieke dansvoorstelling. “We verkopen het als urban dans, dat trekt mensen aan. Pas later ontdekken ze dat het gezelschap inclusief is. Het moet geen apart label zijn, het gaat om de dans,” zegt Sharon. Toch zijn toegankelijkheidsmiddelen bewust zichtbaar aanwezig. “Wij nemen altijd een tolk mee, ook als we niet zeker weten of er dove bezoekers zijn. Het is belangrijk dat mensen zien dat gebarentaal er gewoon is, dat het onderdeel is van de voorstelling en de context eromheen.” Die zichtbaarheid draagt bij aan normalisatie. “Zo wordt het minder iets bijzonders en meer iets vanzelfsprekends.”

Ze merkt dat deze aanpak impact heeft op hoe mensen naar muziek en beweging kijken. “Bezoekers ontdekken dat ritme niet alleen gehoord, maar ook gevoeld kan worden. En ze zien dat dat horende en dove dansers prima samen kunnen werken. Dat is vaak een eyeopener.” Wat het publiek ziet, is volgens haar precies die wisselwerking. “Je ziet dat die werelden elkaar niet alleen begrijpen, maar ook versterken. Dat maakt het interessant om naar te kijken.”

Representatie als sleutel

Toch blijft bewust werken aan representatie volgens Sharon wel belangrijk. “Voor kinderen kan het heel bijzonder zijn om te zien dat iemand die doof is wél danst, óók op professioneel niveau. Het gaat erom dat ze zichzelf terug zien op het podium. Dat normaliseert deelname en diversiteit.”

Maar het gaat om meer dan alleen zichtbaarheid. Het gaat om het openstellen van twee werelden die vaak naast elkaar bestaan. “Inclusie betekent voor mij dat de horende en dovenwerelden elkaar ontmoeten en dat iedereen gelijkwaardig toegang heeft: tot de vloer, tot het podium en tot elkaar.”

Wat kunnen andere organisaties hiervan leren?

Tot slot deelt Sharon haar belangrijkste inzichten voor het werken aan toegankelijkheid voor mensen met een beperking.

• Begin bij de doelgroep. Ga in gesprek met de mensen voor wie je toegankelijker wilt worden. Vraag naar wensen, behoeften en obstakels, en blijf dat gesprek voeren. Niets over ons zonder ons.

• Maak toegankelijkheid onderdeel van je artistieke proces. Zie het niet als losse toevoeging achteraf, maar als uitgangspunt, bijvoorbeeld door te werken vanuit ritme, gevoel en visuele cues. Toegankelijkheid kan je werk juist verdiepen en verrijken.

• Werk met kleine, praktische aanpassingen. Denk aan visuele cues, voelbare bas, gebarentolken of duidelijke communicatie in repetities. Het hoeft niet altijd complex of duur te zijn om impact te maken.

• Breng verschillende werelden samen. Door horende en dove makers samen te laten werken, ontstaat uitwisseling van kennis, taal en expressie. Die ontmoeting zorgt niet alleen voor inclusie, maar ook voor artistieke vernieuwing.

• Normaliseer diversiteit in je presentatie. Zet inclusie en toegankelijkheid niet altijd als ‘label’ centraal, maar integreer het in je bestaande programmering en communicatie. Zo wordt het iets vanzelfsprekends.

• Durf keuzes te maken. Inclusie betekent niet dat je alles tegelijk voor iedereen moet oplossen. Een dansgezelschap gericht op mensen met een auditieve beperking is niet opeens voor alle beperkingen en vormen van diversiteit toegankelijk. Begin ergens, doe dat goed, en bouw van daaruit verder.

• Investeer in representatie. Zorg dat mensen zichzelf terugzien op het podium, in je team en in je communicatie. Dat verlaagt drempels en maakt deelname voor nieuwe doelgroepen vanzelfsprekender.